GLASUVA NA POMAČİ & ......POMAK HALKININ SESİ
Uye olarak desteklerimizi sunalim.

BALKAN MÜSLÜMANLARıNDA DİNSEL VE ULUSAL KİMLİK.

Önceki başlık Sonraki başlık Aşağa gitmek

default BALKAN MÜSLÜMANLARıNDA DİNSEL VE ULUSAL KİMLİK.

Mesaj tarafından pomaklar.com Bir Çarş. Haz. 18, 2008 3:08 pm

BALKAN MÜSLÜMANLARıNDADİNSEL VEULUSAL KİMLİK.
(Yunanistan, Bulgaristan, Makedonya ve Kosova üzerineKarşılaştırmalıBir İnceleme)
Doç. Dr. Baskın ORAN.

"EN SON İMAM GÖÇEDER"
-Makedonya Türkleri ,atasözü-GıRış:" TÜRKLÜK DİNIMİN HAKKı İÇİN!"-Arnavut yemini-

Günümüzde Balknlarda, birbirinin üzerine binmiş vaziyette fırtına gibi esen ikikavram var : din ve milliyetçilik. Bu konuya, işte bu iki kavramın karşılıklı ilişkisinekuramsal bir göz atarak girmek istiyorum,.Avrupa tarihine baktıgımızda, milliyetçilik, kronolojik olarak dinden sonra gelen,onun yerini alan ve dolayısıyla onunla çatışan bir tutunum (cohesion) ideolojisi oldu.Feodalizme takabü! edcn ve toplumu bütünleştirmek için yücc sadakat noktasını "Tann"olarak belirleycn dine karşılık, milliyctçilik kapitalizme tekabül ediyor ve "Ulus"u yücesadakat noktası olarak ileri sürüyordu, Dolayısıyla, onun ycrini alabilmek için dinleçatıştı. Nitekim, Fransa'da i789 Devrimi, bir zamanlar tüm Fransa topraklarının yüzde70'ini oluşturdugu söylencn Kilise mülklcrinc el koydu, Napoleon Kilise'yi devletehizmetle yükümlü bir kurum haline soktu, Antiklerikal yasaların çıkarılması 20. yüzyılbaşlarına dck sürdü,tıginç bir durumdur, Batı vc özellikle Fransa ömegini izlemek temelinde yükselenKemalist Milliyetçilik, yüz otuz beş yıl sonraı789'a taş çıkartarak, ortodoks ıslam'ı(örgütlenmiş resmi dini) bir genel müdürlük düzeyine indirgeyecek, heterOOoks İslam'a da(dinin halk arasında yaygın biçimi) el atarak kurumlarını(tekke ve zaviyeleri)kapatacaktır.Hem de bu savaş ilan,ını, gerek üretim biçiminin, gerekse halkın dinebagııııgının kendisi açısından 1789'a oranla kıyaslanmayacak kadar elverişsiz oldugu birortamda yapacaktır.• A,O, Siyasal Bilgiler Fakültesi Oğretim üyesi
--------------------------------------------------------------------------------
Page 2
110BASKıNORAN,LDin ve milliyetçiligin bu temel karşıtlıgının yanı sıra, ikisinin kaynaşügı, dininmilliyetçiligi ve en azından da ulusal kimligi destekledigi durumlann sayısı da az degildir.Budurumlara örnek olarak şunlar akla geliyor:I) Ikisini de tehdit eden üçüncü bir tutuilUm ideolojisinin (ör. Marksizm) varlıgı.2) Dinde "Tanrı'nın seçillT)iş kulları" kavramının söz konusu oldugu durumlar.ÖTnegin, Yahudiler ve hatta Arapların durumu.3) Ulusu oluşturan ögelerin (dil, ulusal ekonomi vb.) zayıf olması durumunda dininbunlann yerine geçerek bir toplumsal tutkaI görevi yapması.4) Savaşgibi olaganüstü bunalım durumlarında dinin milliyetçiligi desteklemesi.5) Bir de, egemen ulusun dininin farklı olması halinde, ikincil pozisyonda (baskıaltında) bulunan etnik unsurun dininin milliyetçiligi (veya, ulusal kimligi) desteklemesiolgusu var.Işte, günümüzde Balkanlarda incelemek istedigim, bu sonuncu durumdur."Günümüzde" dedim ama, Balkanlardan söz ediyorsak bu son olgunun yeni ortayaçıkan birşey olmadıgını, Osmanlı döneminde de bol' miktarda görÜldügünü söyleyerekbaşlamak gerek.Osmanlı "Millet Sistemi", günümüzde bile rastlanmayan biçimde gayrı müslimazınlıklan tüzel kişilige sahip kılmış, "MilletbaI"lara kendi cemaatlerini yönetme, onlanSaray'da temsil etme ve onlardan vergi toplama yetkisi vermişti.On dokuzuncu yüzyıl başlarında Balkan burjuvazileri artık kendi öz sınırlarınıçizmek isteyecek, yani milliyetçilik yapacak kadar güçlenmişlerdi. Bu tarihte FransızDevrimi fikirleri yöreye ulaştıgında, bu sınıf muazzam bir koza zaten sahipti: OrtodoksKiliseleri. "Millet Sistemi" sayesinde güçlerini tarih boyunca gündemdetutmuş olan buortodoks "ulusal" Kiliseler, Rusya'nın etkili yardımlarıyla başlayan milliyetçilikhareketlerinin' 1 no'lu destekçisi oldular. Yunanistan başta olmak üzere b[itün Balkanlar1820-1878 arasında özerklik ve bagımsızlıklannı böyle kazandı.Bu kuramsal girişten sonra bugüne geçmeden, bu baglamda dikkatimizi fazlasıylaçeken kimi olguları not etmek istiyorum: .1) Bütün Balkan halklarının bagımsızlıgını prıttikte en fazla etkileyen ülke olanRusya, Balkan halklarıyla aynı mezheptendi, ortodokstu.2) Balkanlarda milliyetçiligiyle ünlü oldugu halde Osmanlılardan bagımsızlıgını enson, ancak 1912'de alan halk, Arnavutlar, Osmanlılar gibi Müslümandı.
--------------------------------------------------------------------------------
Page 3
BALKAN MÜSLÜMANLARıNDADİNSEL VE ULUSAL KİMLİK1113) "Türklerden daha Türk" olan, 1821'de Yunanlılar ayaklanınca "gavur"a karŞısilahasanıanı,üstelik Osmanlılara karşı milliyetçilik yapmayan tck Balkan halkı olanBoşnaklar, Osmanlılar gibi MüslümandI.4) Bir örnek de imparalOrlugun dogusundan vereyim':İstanbul'ahiçbirsorunçıkannamak, evlerinde bile Türkçe konuşmak nedeniyle yilzyıııar boyu "Millet-i Sadılea"diye anılmış olan Ennenilerin Rusya'dan etkilenerek 1894'te ayaklananlan Gregoryen,yani ortodokstu. Katolik veya protestan olan azınlık Ermeniler ne milliyetçilik yaptılar,ne de ı. Dünya Savaşı sırasında Rus ordulannm yanında Osmanlılara karşı yer aldılar.Osmanlı Jön Türk hükümetinin, bu katolik ve protestan Ermenileri kötü şöhretli 1915Tehciri'nin dışında burakmış olması da ilginçtir.Balkan tarihinde din (hatta, mezhep) ve milliyetçiligin bu içiçe ilişkisine kısacaauıgımız bu nazardan sonra artık günümüze geçebiliriz.YUNANİSTANYunanistan'daki başlıca azınlık, Batı Trakya'da yaşar.Bu azınlık konusunda Türkiye ile Yunanislinarasında eskiden beri süregelençekişmeleregirecek degilim. Yalnızca şu noktaya dikkat çekmek istiyorum:BauTrakya'da Müslüman azınlıgın yalnızca Türklerden oluşmadıgını söyleyen Yunanistan,azınlıgı"Müs!Uman azınlık", Türkiye ise "Türk azınlıgı" diye anmaktadır.İşinsosyolojisine geçmeden önce hukuken şunu hemen söyleyeyim ki, ikisi de haklıdır.i)Yunanistan hukuken haklıdır, çünkü bu azınlıgın haklannı güvence altına alan1923 Lausanne Barış Antlaşması'nın 45. maddesi, ondan "Müslüman Azınlık" diye sözeder.2) Türkiye hukuken haklıdır, çünkü iki ülke arasında azınlıklaİ1n zorunlu degişiminiöngören ve 2. maddesiyle yalnızca Batı Trakya ve İstanbul'da "etabıi" adıyla karşılıklıazınlıklar buakılmasına izin veren (yani, Batı Trakya azınlıgını yaratan) i923 MübadeleSözleşmesi'nintam veresmiadı, "Yunan ve Türk Halklannın Mübadelesine HişkinSözleşme ve Protokol"dür(eonventionconcernantI'echangedes populationsGrecs et TurcsetProtocole),İnsanlara dagıtılan etabIi belgeleri de "Müslüman"veya "Gayn Müslim" degil, "Türk" ve "Rum" deyimlerini kullanmışur.Herkesin haklı oldugu durumlar en zor durumlar oldugundan, biz hukuksal durumubırakalım ve Batı Trakya'da azınlıgın önce etnik bileşimini görelim, sonra da kökeniTürk olmayanlann bizzat kendileri.hakkında ne düşündügüne bakalım.Batı Trakya azınlıgının etnik bileşimi Yunanlıları haklı çıkarır biçimdedir. Yaklaşık120.000 kişilik azınlıgın yaklaşık 30.000'i Pomak, yaklaşık 5.000'i Çingene, ancak gerikalanı Türk'tür.I GeorgesCasıellan,Histoiredes Balkans,XIV.XXesiecle, Paris, Fayard, 1991, s.316.
--------------------------------------------------------------------------------

_________________
Edna Pomashka Obich
Bir Pomak Sevdası
www.facebook.com/pomakistan
avatar
pomaklar.com
Admin
Admin

Erkek
Mesaj Sayısı : 1455
Yaş : 44
Yaşadığınız Yer - Doğum yeri : İsveç ( Pehlivanköy )
İşiniz : Yazar,araştırmacı),Siyaset
Tesekkur : 42
Puan : 1468
Kayıt tarihi : 27/05/07

Character sheet
Blog: test

http://pomaknews.com

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

default Geri: BALKAN MÜSLÜMANLARıNDA DİNSEL VE ULUSAL KİMLİK.

Mesaj tarafından pomaklar.com Bir Çarş. Haz. 18, 2008 3:09 pm

Page 4
112BASKINORANBalkanlarda Bulgaristan'ın Bulgar, Yunanistan'ın Yunanlı, Türkiye'nin de Türksaydıgı Pomaklar, bu konudaki yapıtlarıyla tanınan Hollandalı bilim adamı Fred deJong'un tanımıyla, "Kökeni kesin belli olmayan ve geneııikle bir Bulgar diyaleklikonuşarak Türkçeyi ikinci dilolarakkuııanan Türkleşmiş bir Müslüman halk"tır2.Pomaklar koyu Müslüman olup geneııikle daglık bölgede yaşarlar ve Türklerle temasageldikçe Türkçe ögrenirler. Çingeneleri sorarsanız, onlar da Müslümandır.Azınlıgın kendisi hakkında ne düşündügüne gelince.. Bau Trakya azınlıgı içindeki Türkler, Yunanistan'ın Türkiye'den daha gönençli birülke olmasının da etkisiyle, kendi topraklarında yaşamaya devam etmeyi amaçlamakta,bulundukları yörenin Türkiye'ye katılması gibi bir emel peşinde koşmamaktadırlar.Bununla birlikte, giydikleri giysilerden, kurdukları derneklere ve partilere varıncaya dekçok çeşitli göstergelerden de anlaşıldıgı gibi, bu arada Türklük kimligini vurgulamayabüyük özen göstermekte, bundan ödün vermemektedirler.Bu çok dogaldır, çünkü Batı Trakya Yunanistan'a bırakıldıgında, yörede yaşayandiger bütün milliyetlerin toplamından daha kalabalık olan bu Türk toplumu hem Türkiyesınırındadır, hem ayrıldıgından bu yana fazla bir zaman geçmemiştir, hem de kendisiMüslüman, "eski teba" Yunanlılar Hıristiyandır. Üstelik, bu dindar azınlıgın dinsel!iderleriolan müftüler,bu kimlikmücadelesindelider rolü oynaınışlardır.(Yunanistan'daki din-devlet ilişkisi nedeniyle bu müftülcr evlendirme, noterlik hizmetlerigibi dünyevi yetkilere de sahiptir).Türklerin Türklük kimligine sahip olmaları dogaldır ama, burada ilginç olan,azınlıgın Türk kökenli olmayan kısmının, yani Pomakların ve hatta Çingenelerindurumudur. Bu konu üzerine yaptıgım araştırmalar3 şunları göstermiştir:1) Egitim: Türkçe egitim, Pomakların çok duyarlı oldugu bir konudur. Bu insanlarkendileri evde Pomakça konuştukları halde çocuklarının Türk azınlık ilkokullarınagitmelerine büyük önem vermektedirler. Yunan makamları, 1970'lerden başlayarak,dogup büyüdükleri ortamda iş bulamayan Pomak gençlerini burslu olarak Selanik'dekiPedagoji Akademisi'nde (kuruluş: 1966) egitmekte, sonra ilkokuııarda Yunanca dersvennek üzere dogmuş ve büyümüş oldukları bölgeye yoııamaktadır. Ana-babalar busınıflaraçocuklarınındevam etmesineizin vermemekte,bu yüzdenokullarkapanmaktadır. Pomaklar bu duruma şiddetle tepki göstermektedir. Örnegin, 1972'deGalini (Yalanca) Köyü ılkokulunun "Türk Azınlık Okulu" 'yazan tabclasını indirerek"Müslüman Azınlık Okulu" asan jandarmalara Pomak kadınları sopalarla saldırmış, ikincilevhayı söküp atmışlardır. 1980'lcrde Pomakların okul boykotları aynen devam etmiştir.2) Azınlık örgütlenmesi:Batı Trakya'daki en büyük üç azınlık dernegi, 1972'denberi sürdürdükleri uzun bir mücadelenin ardından, isimlerinde "Türk" sözcügü bulundugugerekçesiyle son ve kesin olarak 1987 sonunda mahkeme tarafından kapatılmışlardır. Bu2"TheMuslimMinorityin WcsternThracc",GcorginaAshworıh(cd),MuslimMlnorltlesIn the Eihtles,Sunbury, QuartcrmaincHousc Ltd., 1980, s. 95.32-3Kasım1992 tarihindcAnkara'dayapılan"Bölgcsclve UluslararasıYcnidcnYapılanmadaTürklükAlanları"konulu 'uluslararasıkolokyumasunulan bu bildiridc,Yunanistan'dayaıyan Müslümanlar üzerinc vcrilen bilgiler için bkz. Baskın Oran, Türk-Yunan1lişkilerindeBatı TrakyaSorunu,2. basım, Ankara, Bilgi Yayınevi,1991.
--------------------------------------------------------------------------------
Page 5
BALKAN MÜSLÜMANLARıNDADlNSEL VE ULUSAL KIMLIK113yüzden patlayan 29 Ocak 1988 gösterilerine en büyük kitlesel katılım, gene kuzeydekidaglık Pomak bölgelerindengelmiştir.Bu mücadelelersırasında azmiıgın kimlikmücadelesinin simgesi durumuna gelen, 1901 dogumlu lskeçe (Xant1ıy) Müftüsü MustafaHilmi Efendi'nin de (ö. Şubat 1990), Türkçe'yi pek de akıcı konuşa'mayan bir Pomakoldugunu eklemek ögretici olabilir.Çingenelere gelince, Batı Trakya'da azınlık ile Yunanlılar arasında kimi zaman çıkançatışmalarda en ön planda dövüşenlcr, bu kavgacı insanlardır. Nitekim, yerel bir Yunanradyosunun verdigi yanlış bir haber üzerine Yunanlı fanatik grupların azınlıga karşı 29Ocak 1990'da giriştigi saldında en fazla yaralı, Gümülcine'deki (Komotini) Kalkanca adlıÇingene mahallesinde verilmiştir.3) Kendini Tanımlama: Bau Trakya'da Çingene'ye Çingene demek, hakaı:et sayılır.Fakat daha ilginci, Pamak'a Pomak dendiginde, bu da Pomaklar tarafından hakaretsayılmaktadır.Osmanlı dönemindcn beri Müslümanlıkile Türklügü özdeş düşünenPomaklar kendilerini Türksaymakta ve "Türk" diye hitap edilmek istemektedirler.Bunun çeşitli nedenleri düşünülebilir:1) Ideolojilerin ve özellikle de sert resmi ideolojilerin, toplumun temel taleplerinikarşılamaktanuzak oldugu, bir de baskının bulundugu durumlarda, bireylere sürekliyapılan ideolojik bomba,dırnan sonunda tepki dogurur. Bu tepki, ideolojinin bıkkmlıkyaratmasındanbaşlayarak, benimsenmesi istenen fikirlerin yadsınması sonucuna dekvarabilir. Böylece, karşıt ideolojilere yönelimi de hızlandırabilir. Bugün Türkiye, Kürtsorununda bu durumu açık seçik yaşamaktadır."ldcolojinin olumsuz işlevi" denilen bu mekanizm'a Batı Trakya'da Pomaklar (ayrıca, .Çingeneler) açısından hareket halindedir. Çünkü hem bu insanlar yaşadıklan daglıkbölgede yoksulluk içindedirler ve Yunan devleti buna bir çözüm getirememektedir, hemde üstelik devlet kendilerine karşı ayrım uygulamaktadır.4Böyle bir durumda, Yunan devleti Pomaklara sürekli olarak "Siz Büyük ıskender'inzorla Müslümanlaşıırılmıştorunlarısınız"Spropagandasıyapmakta, yuvarlak tepsiekmegini haç biçiminde dörde bölmelerini ve pencerelerine haç biçimi demir koymalarımHıristiyanlık döneminden kalma birer adet saymakta, hatta Pomakların Türk degil, Yunankam taşıdıgını ubbi yöntemlerle kanıtlamaya çalışmaktadırlar. 64Bu konudaki birçok örnekten bir ıanesini vermek gerekirse:Avrupa TopluluguAdaletDivanı'nın30 Mayıs 1989'da verdiği bir kararla da (dava no,309/87)mahküm edilen1366/1938 sayılı Yunan yasasının uygulaması sonucu, Yunanistan'ın diger yerleriride degilama Batı Trakya sınırları içinde Müslümanlarıntaşınmaz mal satın alması fiilen yasaktır.Bu durum. Batı Trakya'dakilerindışında, şaşılacak kadar az sayıda Yunanlının bilincindeoldugu bir durumdur,SMakedonya'nınbağımsız olmasından (1911) bu yana, Yunan propagandasındakibu "Büyükıskender" teması terkedilmiş gözükmektedir.6Bkz, Dr. N.!. Ksirotiri,PomaklardaKanGruplarınınSıklıkTasnifiÜzerindeBulgular,Doktora tezi (Yunanca), Selanik, 1971,(I)Zikreden: Pavlos Hidiroglou, ElenPomaklaryeTürki}e'}leIlişkileri(Yunanca),2. basım, Atina, Hrodotos Yayınları,1989, s. 15.16. (Bu kaynaklarınilgili yerlerini benim için çeviren Halim çavuşoğlu'nateşekkür ederim).
--------------------------------------------------------------------------------
Page 6
114BASKINORANış böyle olunca, Pomaklar Türklük bilincine daha fazla yönelmektedirler. Nitekim,1985 yılında Bau Trakya'da Pomaklar arasında yaptıgım araşurmalar sırasında, Pomaklarşöyle demişlerdir: "Osmanlılar bizi zorla Müslüman yaptılarsa, nur içinde yatsınlar, Yok,biz kendi kendimize Müslüman olduysak, aferin bize".2) Pomakların ve Çingenelerin bir akraba devleti (kin-state) yoktur, Türklerin isevardır ve Müslüman azınlıgın uluslararası antlaşmalarca güvence aluna alınmış haklarınayalnızca bu devlet sahip çıkmaktadır.3) Azınlık arasında Türkler hem büyük çogunlugu oluşturmaktadır,hem deekonomik bakımdan diger iki Müslüman kitleden daha iyi durumdadır. Türkler, Osmanlıımparatorlugu'nunyöneticisi olarak dil, kültür ve tarih açılarından daha parlak birgeçmişe de sahiptirler. Dolayısıyla, azınlık arasında Türk olmak, bir prestij ögesi,neredeyse bir sınıf atlama unsurudur.4) Bu koşullarda Yunan makamlarının, azınlıgı "Türk': degil, "Müslüman" diyeanmaları, Türk-Pomak-Çingeneayrımını ortadan kaldırmaya da yaramakta, azınlıktoplumu Müslümanlık temelinde birleştirilmiş olmaktadır ki, Yunan makamlarının esassorunu da buradan doguyor ve biz de esas konumuza dönüyoruz:Batı Trakya'da Pomakların kendilerini Türk saymalarının en temel nedeni, azınlıgın(üstelik,baskı altındaki azınlıgın)Müslüman,çogunlugunise Yunan Ortodoksolmasıdır. Diger nedenler yardımcı nedenlerdir. Bu bildirinin başında da belirtilenvarsayımı destekler biçimde, farklı dinden bir çogunluk egemenligi durumunda, baskıgören azınlıgın dini onun "ulusal" kimligini desteklemektc,bu kimlikle özdeş halegelmektedir.Tabii, bu arada, azınlıgın ekonomik bakımdan Yunanlılarla karşılaştırılmayacakkadar zayıf oluşu, yani "sınıf" ögesi de devreye girmekte v.e anılan özdeşligi bir de oaçıdan kemikleştirmektedir.Sonuç olarak, Türk etnik kökenden gelmeyen Batı Trakya Müslüman azınlıgıarasındaki Türklük kimligi, yukarıda sayılan nedenlerle, belki de Türk etnik kökendengelenler arasında oldugundan daha güçlüdür.BULGARtSTANYaklaşık on milyonluk Bulgaristan'da önemli bir Müslüman azınlık yaşar. Bunların800-900.000 kadarı Türk, 300-400.000 kadarı Pomak, bir o kadarı da Çingene kökenlidir.Türkler arasında Türklük kimligi, yakın zamanlara kadar, Yunanistan'daki kadargüçlü bir durum göstermemiştir. Bunun başlıca nedeni, herhalde, asimilasyonçabalarınakarşı direnmenin, bu özellikle sert komünist rejimde çok zor oluşudur. Bulgar yönetimiTürkçe dersleri yavaş yavaş azaltmış ve sonunda 1971'de tamamen kaldırmıştır. Budurum, okulda Kiril alfabesiyle Bulgarca ve Rusça, Latin alfabesiyle de ıngilizce,Fransızca ve Türkçe ögrenmek zorunda olan, üstelik din derslerine gidiyorsa bir de Arapalfabesiyle boguşan Türk ögrencilerinin de kolayına gelmiştir. Bu çocuklar, aradan çokgeçmeden, evde ana-babalarınaBulgarca cevap vermeye başlamışlardır.Bulgarlarlaevlenmeler görülmektedir. Bu arada yönetim, "Türk" terimini kullanmamak için önce
--------------------------------------------------------------------------------

_________________
Edna Pomashka Obich
Bir Pomak Sevdası
www.facebook.com/pomakistan
avatar
pomaklar.com
Admin
Admin

Erkek
Mesaj Sayısı : 1455
Yaş : 44
Yaşadığınız Yer - Doğum yeri : İsveç ( Pehlivanköy )
İşiniz : Yazar,araştırmacı),Siyaset
Tesekkur : 42
Puan : 1468
Kayıt tarihi : 27/05/07

Character sheet
Blog: test

http://pomaknews.com

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

default Geri: BALKAN MÜSLÜMANLARıNDA DİNSEL VE ULUSAL KİMLİK.

Mesaj tarafından pomaklar.com Bir Çarş. Haz. 18, 2008 3:11 pm

Bu arada yönetim, "Türk" terimini kullanmamak için önce"Türk asıllı Bulgar yurttaŞı", arkasından "Bulgar Türkü", 1982-84 döneminde de "Bulgar. Müslümanı" deyimlerini kullanmıştır.i984 sonunda, büyük olasılıkla Türklerin hızlı nüfus artışından ürken başkanJivkov'un giriştigi o inanılmaz "Ad degiştirme kampanyası" bu asimilasyon sürecinisona erdirmiştir.Rejimin ve Jivkov'un1989 sonunda düşmesiylesonaerenbukampanyada adları iptal edilerek kendilerine Bulgar adları verilmiştir. Bunun üzerine, ogüne degin oldukça pasif bir tablo göstermiş olan bu azınlık 1985 yazında "BulgaristanTürkleri Ulusal Kurtuluş Hareketi" adlı gizli bir örgüt kurarak direnişe girişmiştir7. Buarada şiddet eylemleri başlamış, yer yer bombalar patlamıştır.Kitlesel eylemlerinyapıldıgı Mayıs 1989'da Yama'da 2, Rasgrad'da 2, Şumnu'da 5 Türk, güvenlik kuvvelleritarafından vurulmuş, bunun üzerine Hazimn 89'da 2500 azınlık aydını sınırdışı edilmiş veardından da insanlar kafileler halinde Türkiye'ye gönderilmeyeaşlanmıştır.Bu pasif azınlıgıngösterdigibu beklenmedikdirenişinnedenleriüzerindedüşünüldügünde,bir kere, diyalektigin rolü hemen göze çarpmaktadır. 1985'den önce,rejimden korkularından,agızlarından kaçan her Türkçe kelime başına 20 leva cezayazılmasınatepki göstermeyen azınlık, asimilasyon ad degiştirmeyevaracak kadarsertleşince patlamıştır ..Bununla birlikte, bu izah yetersizdir. Asıl neden, bu insanların Ali, Osman, Ömergibi adlarının aynı zamanda Müslüman adı olması ve bunların yerlerine Bulgar (Ortodoks)adlarının verilmesi olsa gerektir. Tabii, Bulgar yönetiminin bu çılgın ad degiştirmekampanyasını mezar taşlarına varıncaya kadar sürdürmesinin, dinsel tepkiyi artırdıgıkuşkusuzdur. Yani, etnik çatışma derken, karşımıza çıkan yine Müslüman.Hınstiyankarşılııgı olmaktadır .. Bu karşıtlıgın temel karşıtlık oldugu, Jivkov'un 10 Kasım 1989'daki düşüşününhemen ardından herkesin çocugunu Kumn kursuna yollarnaya ve Türkiye'den din kitaplarıgetirtmeye başlamasındanda anlaşılmaktadır.Türkiye'den bu arada gelen ilk yayın,Diyanet ışleri Başkanlıgı'nın "Yurtdışı Namaz Yakitleri" takvimidir.Pomaldam gelince.Bulgaristan'daki Pomaklar arasında da Türklük kimligi, Yunanistan'dakilere oranlaçok daha zayıftır. Ömegin, burada Pomak'a Pomak demek hakaret degildir. Bir bölümükendini Türk saymaz. Önemlice bir bölümü de ne oldugunu bilmez veya kendini"Bulgaristan Müslümanı" olarak tanımlar.Bu farklılıgın bir nedeninin, Pomakça'nın bir Bulgar diyalekti olması oldugu tahminedilebilir. Bununla birlikte, Pomakların ne kadar dindar oldukları anımsandıgında,Bulgaristan'daki örgütlenmiş din kurumunun (Başmüftülük) komünist rejim nedeniyle7Sugün Bulgar parlamentosundaariunetik denge nedeniyle anahtar konumunda bulunan Hakve Özgürlükler Partisi (HOH), bu örgütün uzan!tsıdır. Bununla birlikte Parıi, aşın milliyetçiolmak yerine. son derece geniş bir platform izlemekte ve yalnız Türklerindegil, tümazınlıklarınve haua Bulgarlarıntemsilcisiolmak istemektedir.Nitekim,partinin24milletvekilinden3'ü Pomak. 4'ü de Bulgar'dır. Mart i990'da kurulan HOH'ün !iderleri Ekimi990'da olağanüstükurultaya giderek "Türk bayrağı açmak isteyen milliyetçiunsurlarıtasfiye" etmiştir.
--------------------------------------------------------------------------------
Page 8
116BASKıNORANMüslüman azınlık üzerinde oldukça etkisiz kalmış oldugu, hele Yunanistan'dakigibidünyevi yetkilere kesinlikle sahip bulunmadıgı gerçegi de büyük önem kazanmaktadır.Bununla birlikte, ad degiştirme kampanyası Pomakları da harekete getirmişLİr.Hatta, kampanyaya ilk tepkilerin Pomak gençlerinden geldigi söylenmektedir. BulgaristanEgitim Bakanı Türkçe dersler danışmanı Kazım Memiş'in Agustos 1992'de banaanlattıgına göre, Pomaklar iki yıldır Türkçe ögrenmek için büyük mücadele vennekte,ders programı dışında haftada iki saat seçimlik Türkçe dersini az bularak protestoetmektedir. Bu insanlar, özel dershanelerde Türkçe dersi verilmesi talebinde bulunmakta,parlamentoda anahtar parti durumunda olan Hak ve Özgürlükler Partisi yetkililerine "Buişi halletmezsenizsize oy vermeyiz" demektedirler.Pomaklar arasında yaygın olan"Bulgarlar bizim dilimizi aldı ama, dinimizi vermedik" sözünün, bu durumu açıklıkgetirdigi kanısındayımYeni rejim altında, Bulgaristan'daki Başmüftülük'ün daha güçlenecegi ve baştaPomaklar olmak üzere tüm azııılıgı daha fazla etkilerneye başlayacagı tahmin edilebilir.Bu arada, devletin özel mülkiyete iade etmeye başladıgı taşınmaı mallar kapsamında,Müslüman dinsel vakıflarınageri verilecek 300'ü aşkın taşınmazında bulunuşuönemlidir. Bu olay, şu anda bir taşıtı bile olmayan, "Olsaydı bile parasızlıktan içinebenzin-lcoyamazdık" diyen Başmüftülük'ü güçlendirecektir.Bulgaristan'da,bundan sonra yalnız resmi din kurumunun degil, kısa vadedeheterodoks dinin de güçlenmesibeklenebilir:1) Tutunum ideolojisi olarak komünizm ölmüştür ve kitleler hiçbir zamanunutmamış oldukları bir önceki tutun um ideolojisine, yani dine dönüş yapacaklardır.Zaten bunun öı:nekleri bütün Balkanlarda yaşanmaktadır.2) Bulgariann dine sarılması, tepki geregi, Müslümanlar arasında dine sarılmayıhızlandıracaktır..3) Yeni başlayan kapitalizm, kaçınılmaz biçimde gelir dagılımını bozacak, ortahallileri vuracaktır. Başlayan enflasyon da aynı şeyi yapacak, bu da yoksullaşan kitlelerindine sarılmasına yol açacaktır. Üstelik, bu kitleler daha önceleri gelir dagılımı sorunutanımamışlardır.MAKEDONYAMakedonya'daTürklük ve Müslümanlıkilişkisi açısından, Bulgaristan'daveözellikle Yunanisı.an'da olmayan bambaşka bir durum göze çarpmaktadır.Yaklaşık 2.240.000'likülkede, 1.315.000 ortodoksMakedon'unyanı sıra,Müslüman azınlık olarak, 1991 resmi verilere göre, 430.000 Arnavut, 98.000 Türk ve35.000 Çingene yaşar.Bununla birlikte, ülkedeki üçüncü en kalabalık Müslüman azınlık, içlerinde S.10.000 kadan Türkçe bilen ve kendini Türk sayan Çingeneler degiı, anadilleri Makedonca. oldugu gerekçesiyle nüfus sayımlarında Makcdon olarak kaydedilen Torbeşlerdir.

_________________
Edna Pomashka Obich
Bir Pomak Sevdası
www.facebook.com/pomakistan
avatar
pomaklar.com
Admin
Admin

Erkek
Mesaj Sayısı : 1455
Yaş : 44
Yaşadığınız Yer - Doğum yeri : İsveç ( Pehlivanköy )
İşiniz : Yazar,araştırmacı),Siyaset
Tesekkur : 42
Puan : 1468
Kayıt tarihi : 27/05/07

Character sheet
Blog: test

http://pomaknews.com

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

default Geri: BALKAN MÜSLÜMANLARıNDA DİNSEL VE ULUSAL KİMLİK.

Mesaj tarafından pomaklar.com Bir Çarş. Haz. 18, 2008 3:22 pm

Sayılan 35.000-100.000 arası olduı\u söylenen bu koyu Müslüman halk, bir kanı yagöre Pomakların Maedonya'daki adı, bir kanıya göre de Makedonya'dakiMüslümanSlavlara verilen isimdir. Torbeşlcr konusunu biraz aşaı\ıda tekrar ele almak üzere, önce,Makedonya'da Islam ile ulusal kimlikler arasındaki ilişkiye deginrriek istiyorum.Yukarıdaki nüfus dökümünden de görüldüı\ü.gibi, bu Balkan ülkesindeki en önemliMüslüman azınlık Türklcr deı\ildir. 1991 sayımını boykot eden ve aslında 700.000olduklarını ileri süren Arnavutlardır. Bu halk, Bulgaristan ve özellikle Yunanistan'daTürklerin elinde tuttugu pozisyonu Makedonya'da elinde tutmakta, Müslümanlıgı kendilehine çalıştırmaktaekNitekim, Makedonya Türkleri, geçen yılki seçim kampanyasındaTürk azınlıgı Arnavut 've Makedonların ortak düşmanı ilan eden Arnavutlann gölgesialtında ve asimilasyon alanındadır. Bu durum, özellikle Arnavutlarla kız alıp verenler içinsöz konusudur.•"BenbirMakedon ıçın on Türk vururum, çünkü bizi Osmanlı geri bıraktı",Makedonyalı Türklerin 60'1ı yılların lise anılanndan aktardıkları bu Arnavqt deyişi neyedayanıyor?GeneMakedonyalı Türklere sorarsanız, ki bu yorumun doı\ru oldugu kanısındayım,bu deyiş Arnavutlara Arnavutluk bilinci verebilmek için Osmanlı kimliı\ini tamamenyok etmek isteı\ine dayanmaktadır. Çünkü bu ülkede, en azından orta yaşlı Arnavutlararasında, Müslümanlık ile Osmanlılık özdeş kavramlardır. Buna örnek olarak da, birçokArnavut'un yemin ederken, ham, "Türklük dinimin hakkı için" demesini gösterebiliriz.Eskiden beri çok canlı bir.ulusal kültür etkinliı\i içinde olan, Türkiye'yle daima çokyakın temas halinde kalan ve Türkiye Türkçesini 1960'lardan beri Türk Dil Kurumuyaklaşımı içinde kullanmaya devam eden, hatta "Yılçaı\"(mevsim) ve "özyönetim" gibisözcükler de türetcn Makedonya Türkleri bu durumun iyice farkındadır. Bir Türkçegazetede 1991 nüfus sayımı öncesinde Sabit Yusuf imzasıyla yayınlanan şu makale ye gözalmak yeter:"Biz Türk'üz, Müslüman'ız.Her şey yolunda. Ama, böyle resmikayıtlarda milli mensubiyetimize dini ilişkileri bulaştırmak hiç de dogrusayılmaz. Milli mensubiyetimiz herşeyin başında gelir çünkü. Başkahalklara mensup bireyler 'Evet, ben Müslüman'ım, ama herşeyden öncebuyum ya da şuyum' dediı\i gibi, biz de aynı tutumu savunmalıyız (...)Bilinen bir gerçek var.' Her insan alınyazısını kendisi belirler. Bunu nedini ilişkiler, ne de evlilik ilişkileri deı\iştiremez".8Makedonya Müslümanlarının dinsel örgütü olan Makedonya Islam Birliı\i de doı\alolarak Arnavutların kesin etkisi altındadır. Örgütün Meclis'indeki 35 kişiden 4'ü Türk,3'ü Torbeş,i'jÇingene, gerisi (26) Arnavut'tur. ÖrgÜlÜn yürütme kurulu nilCliı\indekiMeşihaı'ıni5 üyesindeni'i Türk, 2'si Torbeş, gerisi(I2) Arnavut'tur.Arnavut olma bilinciyleMüs!ümanlıı\ınilişkisini burada kapatıp Torbeşlerkonusuna geçmeden, önce, Makedonya'daki ortodoks Arnavutların tamamen eriyerek..8Birlik (Üsküp'tc haftada üç gün çıkan türkçg 23maIl1991.
--------------------------------------------------------------------------------
Page 10
118BASKıNORANMakedonlaştıgını, katalik Arnavutların Hırvatlaştıgını, yalnızca Müslüman Arnavutlarınmil1iytçi olduklarını anımsatmak istiyorum.Torbeşlere gelince.Yunanistan ve Bulgaristan'daki benzerleri (pornaklar) gibi koyu Müslüman olan buhalkın "adapte olma', diger bir deyimle asimile olma yetenegi oldukçagüçlüdür. Hatta,Makedonya'da bu insanlar konusunda yapılan bir espriyc göre, Torbeşierin bayragı "Kurukalemle boyanmış beyaz bayrak"tır., Bununla birlikte, bu "asimile olma yetenegi"ni herhangi bir biçimde anlamamakgerekiyor. Makedon devleti bu insanların Arnavut veya Türklere katılmalarını önlemekiçin faaliyettedir. Örnegin, rejim degişikliginden 'sonra birçok işten çıkarmanın yaşandıgıülkede, tekrar işe girmek isteyen Torbeşiere sadece Müslüman kimligine sahipolduklarına ilişkin kaglt imzalatılmaktadır. Ayrıca, devletin kurdugu bir de "MakedonMüslümanları Kültür ve Bilim Ocagı" vardır. Şiarı, Yunanistan'da devletin Pomaklarkonusunda söylediklerini çok andıran bir deyiştir : "Torbeşler yerli halktır, Makedondur,ama Osmanlılar tarafından zorla Müslümanlaşurılmışlardır". Üye sayısı SO'yigeçemeyen'bu örgütün lideri Niyazi Limanovski'nin Torbeşierden dayak yedigi için polis korumasıolmadan gezemedigi belirtilmektedir.Demek ki, bu yetenegi, "En güçlü Müslüman etnik gruba" asimile olma egilimiolarak anlamak gerekiyor. Osmanlılarıni.Balkan Savaşı sonucu buradan ayrıldıkları191ı'ye kadar kendilerini neredeyse istisnasız Türk saydıkları ifade edilen Torbeşlerinbugün bir bölümü kendini "Müslüman", gittikçe artan bir bölümü Arnavut, bir bölümüde "Türk" saY\TIaktadır.Bu son bölüm Torbeşlerle, Kiçevo'da (Kırcaova) görüştüm. İşin ilginç tarafı, hiçTürkçe bilmiyorlar ve kendilerini Osmanlılardan da önce, Konya'dan gelmiş insanlarıntorunu sayıyorlar. Anadilleri Makedonca9 ..Türk iseler, niçin Türkçe bilmediklerinisordugumda şu yanıtı verdiler: "Osmanlılardan sonra okullar kapaldı. O zamanlar bunadirenen 600 kişi öldürüldü. Baskıdan kurtulmak için Makedo"ndili benimsendi. Yoksa, işvermediler".'Türkçe bilmeyen bu insanlar, bu eksikliklerini gidermek için büyük çaba içinde.Makedonya Türklerinin siyasal örgütü Türk Demokratik Partisi'nin(TDP)Kiçevaşubesi 10 aracılıgıyla, bu yılokullarda derslerin Makedonca degil, Türkçe yapılmasınıistemişler. Yetkililer, "Hepsini Türkçe ne yapacaksınız? Türkçe bilniiyorsunuz!" diyerekhaftada üç saat seçimlik Türkçe dersi önermişler. Torbeş1crin yanıtı şöyle olmuş:9Hatta, son nilrus sayımında Türkler, "..... sayım işlerini en ciddi bir ıoplumsal görevolarakgözönünde bulundurduklarıiçin", sayımda Türkçe fiş kullanm'ak milmkiln olduğu haldeMakedonca fişin doldurulmasını istemişlerdir (Bkz. Halise M. Hasarı imzalı yazı, Birlik, 4Nisan 1991). Benim anladığım kadarıyla asıl neden, Türkçe bilmeyip Makedonca' bilenTorbeşlerin kendilerini Türk yazdırabilmesineolanak vermeklir.101990'da, kuruldUKtan sonra Torbeşler arasında bilyük ilgi uyandıran TDP'nin, Kİçevo'dayaptığı ilk toplantıda 600 kişilik salonun tamamının dolduğu söylenmektedir.O zamankigenel başkan Avni Engilllü'niln Tilrkçe açılış konuşması TorbeşIerin anlaması için bölümbölüm Makedonca'yaçevrilmiş, bu çeviri, Torheşler sanki Türkçe bilirmiş gibi. 'Salondadavetli Makedonlar bulunuyorsa. onlara saygıdan ...." diye izah edilmiştir.
--------------------------------------------------------------------------------
Page 11
BALKAN MÜSLÜMANLARINDA D1NSEL VE ULUSAL KIMLIK119"Avustralya'yagöç ctmiş Makedonlarınçocukları da Makcdonca bilmiyorlar ama,Makedonca okula gidiyorlar!":GörüştügümTorbcşlcr,cger bu yıl Türkçe sınıf açılmazsaaçlık grevinebaşlayacaklarınısöylediler.(Geçen gün aldıgım bir mcktup, başladıklarınıhaberveriyordu). Makedonya Egitim Bakanlıgı'na vermek üzere ana-babaların imzaladıgı 262adet form dilekçeyi gördüm. Metin şöyleydi:"Bcn, Kiçcvo'daso kak numaradamu kim çocugum.'ninMakedonca diliyle egitim yanı sıra Türk dilini de okumasını gönüllü olarak istiyorum".Kiçevo'daki bu Torbeşlere "Seçme şansınız olsa, Türkiye'den cami hocası mı istersiniz, yoksa okul ögretmeni mi?" diye sordum. "Ikisini de" dediler. "Tck hakkınızvar" dedim, "Ögretrnen gelsin. Çocuklarımız ögrenmeli. Dinı bilgiler için çok kitap var,kendimiz ögrenebiliriz ama Türkçe ögrenemiyoruz" diye cevap verdiler.

KOSOVA:
Yalnızca 12.000 Türk'ün yaşadıgı, Arnavutların ise toplam nüfusun yüzde 90'ınıgeçtigiKosova'da,Müslümanlıkolgusu karşısındaTürklerinve ArnavutlarınMakedonya'daki durumu, çok daha vurgulu olarak Kosova'da da karşımıza çıkıyor.
1) Arnavutların Islam'ı kullanarak Türkleri dogal yoldan asimileetmesiolayınınboyutları burada çok daha geniş.1946'da çıkan soyadı yasası bir kilometre taşı. Bu tarihlerde Arnavutluk'unYugoslav birligi içine alınması gündemde oldugundan, Türkleravutgibi 'muamelegörüyor. O sıralarda Türkierde de fazla bir Türklük bilinci yok. Kosova'da ipler, büyükçoguıilugu oluşturan Arnavutlarınelinde. Daha önce Türklerin soyadıarı Sırplara,uydurulurken Cycviç" son eki), yasanın çıkmasından sonra Arnavutlara uyduruluyor Ci"son cki).
Eski Yugoslavya'da Türklerin varilıgının tanınması olayı 1951'den,yani Arnavutluk'u Yugoslav birligine dahil etme umutlarının yok olmasından sonra. Bundan önce Türkler Arnavut gibi muamele görüyor. 1974 yılından sonra isc, iyice güçlenen yerel özerklik sonucu Arnavutlar Kosova'ya iyice egemen oluyorlar.Yumuşak asimilasyon bu tarihte hızlanıyor. "Çocugunu Arnavut okuluna yolla, Türkçe yok ama Arnavutça üniversite bile var, kolay iş bulur" türünden, mevcut durumu yansıtan sözlerinyanı sıra, Islam'ın kullanılarak "birlik ve beraberlik" yaratılması belirgin bir hale geliyor:"Biz din kardeşiyiz. Ayrı-gayrıya, Türkçe'ye ne lüzum var?" Ayrıca, birlik duygusu şubiçimde de vurgulanıyor:"Sen-ben ölünce bizi hoca gömecek, gavuru papaz gömecek"veya "Gavur seni-beni aynı bıçakla kesecek". "Sırp" demiyor; "Gavur" demeye özen gösteriyor.Oysa, bu sözlerin söylendigi tarihlerde,yani 1989'dan önce Kosova Arnavutlarının komünizm nedeniyle, Müslümanlıkla fazla ilgilerinin olmadıgı biliniyor.Hacı-hoca takımına karşılar.

2) Asimilasyonun boyutunun genişlemesi bir yana, işin içine zor ögesi de giriyor.Arnavutlukbilincinin yükseldigi günümüzde,yumuşak asimilasyon,yerini sertlik eylemlerine de bırakıyor.
--------------------------------------------------------------------------------
Page 12
Bir kere, egitim alanında zor kullanma başlıyor. Son olarak Arnavutlarınuyguladıgı, Türklerin Kosova'daki siyasal kuruluşu olan Türk Demokratik Birligi'nin(TDB) ise açıkça karşı çıktıgı okul boykotunda, boykota katılmayan Türk ögrencilerdövüldü.Örnegin bu olay, 9.9.1991'dePrizren'inOn Yedi Kasım ve Ortakolilkokullarında cereyan etti. Çocuklar, okula gittikleri anlaşılmasın diye kitaplarını çantada degil, naylon torbalarda taşımaya başladılar. Bu da, Arnavut çocukların onlarin ardından"Miloş!" diye bagırmalarına yol açtı. Görüştügüm Türklerden Cemal Krüezi'nin anlatlıgına göre, kendisi son seçimlerde TDB milletvekili adayı olunca, çocugunun arkadaşlarına ana babaları şöyle diyor: "Bahriye'yle oynamayın. Onun babası gavurolmuş!". Gene aynı tema: ıslam.
İkincisi, i99 i'de yapılan ve Arnavutların şiddetle boykot ettigi nüfus sayımında zor kullanıldı. Yirmi Türk sayım memuru korkarak işi bıraktı. TDB acele hareket geçerek bunların yerine yedeklerini bulmaya çalıştı. Arnavutlaşan bu Türkler genellikle doktor,hukukçu, memur gibi "kaybedecek şeyi olanlar". Bunların, çocuklarını Türkçe sınıfıarında okutmadıkları, evlerinde Arnavutça konuştukları, işlerini yitirmemek için kimliklerini yitirmeye yüz tuttukları söyleniyor. Bunlara, Arnavutlarla kız alıp-veren ailelerde daha çok rastlanıyor.Torbeşlerin durumu ise, tahmin edilebilecei gibi, Türklerinkinin birkaç gömlek ötesinde. Kosova'daki Torbeşler, Makedonya ve özellikle Batı Trakya'nıntersine,kendilerini Türk saymıyorlar. "Müslüman" yazılıyorlar ve kendilerini Boşnaklara yakın sayıyorlar. Yakında Arnavut saymaları beklenebilir.
SONUÇI
Bu bildirinin başında da ileri sürmüş olduum gibi, Balkanlarda yaşayan azınlıkTürklerin ulusal kimligi, "En son, imam göç eder" diyen Makedonya atasözünün deanlattıgı gibi, en büyük destegini ıslam'da bulmaktadır. Çünkü çogunlugun dini farklıdır.Tabii, OsmanlıMillet Sistemi'ninçok büyük etkisine ugramış bu yarımadadaçogunlugun dini de onun ulusal kimliğini güçlendirmektedir ama, baskı ögesi işin içinegirdiginden, bu olgu azınlık için çok daha vurgulu bir durum göstermektedir ..Hatta, esas azınlığı oluşturdukları ülkelerde (Yunanistan ve Bulgaristan) Türklerıslam'ı kullanarak diger Müslüman azınlıkları (örnegin. Pomakları)dogalasimilasyonaugratmakta ve Türkleştirmektedirlcr.2) Buna karşılık, esas Müslüman aZınllın Türkler olmamasıdurumunda,Makedonya'da ve özellikle de Kosova'da görüldü~ü gibi, ıslamdinibu sefer de esasMüslüman azınlık (Arnavutlar) için çalışmakta, Arnavutlar Torbeşleri, hatta Türkleri,gerekirse baskı yaparak asimile etmeye ve Arnavutlaştırmaya başmaktadırlar.ııTürkçe'ylehiç ilgisi bulunmayanbu soyad da Arnavutlar tarafından resen verilmiş olanlardan biridir.
Bu zat. soyadını. "Krüezi"nİn ardından "TunaIıgil" olarak söylemektedir.


http://www.politics.ankara.edu.tr/dergi/pdf/48/1/8_baskin_oran.pdf

_________________
Edna Pomashka Obich
Bir Pomak Sevdası
www.facebook.com/pomakistan
avatar
pomaklar.com
Admin
Admin

Erkek
Mesaj Sayısı : 1455
Yaş : 44
Yaşadığınız Yer - Doğum yeri : İsveç ( Pehlivanköy )
İşiniz : Yazar,araştırmacı),Siyaset
Tesekkur : 42
Puan : 1468
Kayıt tarihi : 27/05/07

Character sheet
Blog: test

http://pomaknews.com

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

default Geri: BALKAN MÜSLÜMANLARıNDA DİNSEL VE ULUSAL KİMLİK.

Mesaj tarafından Sponsored content


Sponsored content


Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Önceki başlık Sonraki başlık Sayfa başına dön

- Similar topics

 
Bu forumun müsaadesi var:
Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz